Có những nghề mà khi nhắc đến, người ta nhớ đến sản phẩm mình làm ra. Còn với nghề kiểm toán, sau nhiều năm nhìn lại, điều khiến tôi nhớ nhất đôi khi không phải là những bộ báo cáo tài chính, những con số đã từng kiểm tra hay những mùa deadline nối tiếp nhau, mà là những người đã từng ngồi bên cạnh mình trong những ngày rất bận.
Có những người chỉ làm cùng ta một mùa kiểm toán, có người đi cùng vài năm, có người sau này mỗi người một con đường. Nhưng kỳ lạ là chỉ cần nhắc đến một khách hàng cũ, một chuyến công tác hay một đêm làm việc muộn nào đó, mọi kỷ niệm lại trở về rất rõ. Có lẽ bởi nghề kiểm toán không chỉ cho chúng ta kinh nghiệm nghề nghiệp. Nó còn cho chúng ta những người đồng đội.
Trong nghề kiểm toán, không ai trưởng thành một mình
Những ngày đầu vào nghề, hầu hết chúng ta đều từng rất vụng về. Một file có quá nhiều sheet cũng đủ khiến mình lúng túng, một review note ngắn của Senior cũng có thể khiến mình suy nghĩ cả buổi, và một câu hỏi của khách hàng đôi khi làm mình mất tự tin cả ngày. Khi ấy, thứ giúp một người trẻ đi tiếp thường không chỉ là kiến thức trong sách, mà là một người đi trước sẵn sàng ngồi lại và nói: “Không sao, làm lại từ đây, anh/chị chỉ cho.”
Nhìn lại, tôi nhận ra rất nhiều điều mình biết hôm nay đều từng được ai đó chỉ cho vào một ngày nào đó. Có người dạy mình cách đọc một general ledger, có người dạy cách đặt câu hỏi với khách hàng, có người chỉ cách nhìn một con số không chỉ bằng mắt mà bằng tư duy về rủi ro. Nghề này giống như một cuộc tiếp sức rất dài. Người đi trước trao lại cho người đi sau một chút kinh nghiệm, một chút kiên nhẫn, rồi đến một ngày người đi sau lại trở thành người hướng dẫn cho một thế hệ mới.
Vì vậy, càng làm nghề lâu tôi càng tin rằng: không ai thực sự trưởng thành một mình trong nghề kiểm toán.
Có những câu “Để mình làm cùng” mà ta nhớ rất lâu
Mùa kiểm toán có những ngày rất mệt. Deadline của khách hàng này chưa xong thì khách hàng khác đã gọi. Inbox đầy email, review note vẫn còn, tài liệu khách hàng hứa gửi từ sáng đến tối vẫn chưa thấy đâu. Ai cũng có phần việc của mình, ai cũng đang chịu áp lực của riêng mình.
Trong những lúc như vậy, đôi khi một câu rất đơn giản lại có sức nặng hơn rất nhiều lời động viên: “Còn gì không, gửi đây mình làm cùng.”
Có thể chỉ là giúp kiểm tra một file. Có thể là thay mình theo dõi một confirmation. Có thể là ngồi lại thêm một tiếng để cùng xử lý một vấn đề khó. Những việc ấy nhìn qua rất nhỏ, nhưng với người đang quá tải, đôi khi nó giống như một bàn tay chìa ra đúng lúc.
Tôi nghĩ rất nhiều người làm nghề lâu năm đều từng có một ký ức như vậy. Một lần nào đó mình đã được ai đó giúp khi mình thực sự cần. Và rồi chính ký ức ấy khiến sau này, khi nhìn thấy một người đồng nghiệp đang mệt, chúng ta cũng tự nhiên muốn hỏi: “Có gì cần hỗ trợ không?”
Sự sẻ chia trong một đội ngũ có lẽ bắt đầu từ những điều giản dị như thế.
Một đội ngũ tốt không phải là nơi ai cũng cố chứng minh mình giỏi nhất
Khi còn trẻ, đôi lúc chúng ta muốn chứng minh rằng mình có thể tự làm mọi thứ. Muốn được công nhận là người nhanh nhất, giỏi nhất, ít cần hỗ trợ nhất. Nhưng nghề kiểm toán rồi sẽ dạy chúng ta một bài học rất rõ: một người có thể giỏi, nhưng một cuộc kiểm toán tốt luôn cần một đội ngũ tốt.
Junior có thể làm rất nhanh, nhưng vẫn cần Senior nhìn thấy những rủi ro mà mình chưa có đủ kinh nghiệm để nhận ra. Senior có thể quản lý engagement rất tốt, nhưng vẫn cần Manager hỗ trợ khi gặp một vấn đề chuyên môn hoặc tình huống khó với khách hàng. Manager cũng không thể quản lý nhiều cuộc kiểm toán nếu phía sau không có những Senior đủ mạnh và đủ đáng tin cậy.
Một team mạnh không phải là một nhóm người cạnh tranh để xem ai nổi bật nhất. Đó là nơi mỗi người hiểu rằng thành công của người bên cạnh không làm mình nhỏ đi. Ngược lại, khi một người trong team tốt lên, cả team sẽ mạnh hơn.
Đến một lúc nào đó, niềm vui của người dẫn dắt không còn nằm ở việc mình làm được bao nhiêu file, mà là nhìn thấy những người từng được mình hướng dẫn đã có thể tự tin đứng vững bằng năng lực của chính họ.
Đừng sợ chia sẻ kiến thức vì sợ người khác giỏi hơn mình
Có một câu mà đôi khi những người trẻ hỏi tôi: “Nếu mình chỉ hết cho người khác, rồi họ giỏi hơn mình thì sao?”
Tôi nghĩ nếu một người trẻ sau một thời gian làm cùng có thể giỏi hơn mình ở một lĩnh vực nào đó, thì đó là điều đáng vui hơn đáng sợ.
Kiến thức nghề nghiệp không phải một chiếc bánh mà chia cho người khác thì phần của mình sẽ ít đi. Ngược lại, càng chia sẻ, chính mình càng hiểu sâu hơn. Có những điều mình tưởng đã hiểu rất rõ, nhưng đến khi phải giải thích cho một Junior, mình mới nhận ra có những chỗ mình vẫn chưa thật sự hiểu bản chất.
Một Senior tốt không nên muốn Junior mãi phụ thuộc vào mình. Người Senior tốt là người một ngày nào đó có thể nhìn Junior và nói: “Phần này bây giờ em tự xử lý được rồi.”
Và một Manager tốt cũng không phải là người luôn xuất hiện để giải quyết tất cả mọi vấn đề. Người Manager tốt là người có thể yên tâm rằng khi mình không có mặt, team vẫn biết phải làm gì.
Có lẽ một trong những thành tựu đẹp nhất của người đi trước là nhìn thấy người đi sau không còn cần mình nhiều như ngày đầu nữa.
Có những người học nhanh, có những người cần thêm một chút thời gian
Trong một team, không ai giống ai. Có người Excel rất tốt nhưng lại hơi ngại giao tiếp. Có người xử lý khách hàng rất khéo nhưng hồ sơ chưa thật sự cẩn thận. Có người nói ít, không quá nổi bật, nhưng bất cứ việc gì giao cũng làm đến nơi đến chốn.
Khi đã làm nghề lâu hơn, tôi càng hiểu rằng không nên đánh giá một người quá sớm.
Một Junior hôm nay có thể làm một phần hành mất cả ngày. Một năm sau, người đó có thể hoàn thành nó chỉ trong một giờ. Một người hôm nay còn run khi phải gọi cho kế toán trưởng, vài năm sau có thể chính là người ngồi đối diện CFO để trình bày các audit findings quan trọng.
Con người cần thời gian để lớn lên.
Và đôi khi thứ làm một người trưởng thành nhanh hơn không phải là áp lực, mà là cảm giác có một người tin rằng: “Em làm được.”
Tôi nghĩ rất nhiều người trong chúng ta đã từng tiến bộ nhờ một ai đó tin mình trước cả khi mình thực sự tin vào chính mình.
Có những đồng nghiệp rồi sẽ trở thành một phần ký ức rất đẹp
Trong nghề kiểm toán, chuyện người đến người đi là điều rất bình thường.
Một người rời công ty để trở thành kế toán trưởng. Một người khác chuyển sang doanh nghiệp FDI. Có người trở thành CFO, có người sang ngân hàng, có người đi học tiếp, có người rời hẳn nghề.
Rồi một ngày, team từng ngày nào cũng nói chuyện với nhau bỗng không còn đầy đủ nữa.
Nhóm chat cũ vẫn còn đó, nhưng ngày càng ít tin nhắn.
Những người từng ngày nào cũng hỏi nhau: “Hôm nay khách hàng gửi tài liệu chưa?” sau này có thể cả năm mới gặp một lần.
Nhưng điều lạ là khi gặp lại, chỉ cần nhắc tên một khách hàng cũ, cả nhóm lại bật cười.
“Nhớ năm đó không?”
Chỉ một câu thôi mà bao nhiêu ký ức quay về.
Tôi nghĩ đó là điều rất đẹp.
Có những người không đi cùng chúng ta đến cuối con đường nghề nghiệp.
Nhưng họ đã từng đi cùng một đoạn.
Và đoạn đường ấy trở thành một phần của thanh xuân mà nhiều năm sau chúng ta vẫn nhớ.
Gửi những người đồng nghiệp đã từng đi cùng tôi
Nếu hôm nay bạn đang là Junior, đừng ngại hỏi. Và nếu bạn biết một điều gì đó, cũng đừng ngại chia sẻ cho người khác.
Nếu bạn đang là Senior, hãy nhớ rằng Junior không chỉ cần một người review file. Họ cần một người sẵn sàng chỉ dẫn và tin tưởng họ.
Nếu bạn đang là Manager, hãy nhớ phía sau mỗi deadline là những con người cũng biết mệt, biết lo lắng và rất cần một lời ghi nhận.
Và dù hôm nay chúng ta đang đứng ở vị trí nào, tôi mong rằng một ngày nào đó khi một người đồng nghiệp cũ nhắc đến mình, điều họ nhớ không chỉ là: “Anh/chị ấy giỏi.”
Mà là: “Ngày trước tôi từng làm cùng người ấy. Tôi đã học được rất nhiều, và những ngày làm việc cùng nhau thực sự rất đáng nhớ.”
Có lẽ đó là một trong những lời khen đẹp nhất của một đời làm nghề.
Bởi nghề kiểm toán có thể được vận hành bằng chuẩn mực, quy trình và những con số. Nhưng để một tập thể thực sự trở thành một đội ngũ, thứ cần nhất vẫn là niềm tin, sự tử tế và tinh thần sẻ chia.
Có những mùa kiểm toán rồi sẽ qua. Có những file rồi sẽ được đóng lại. Nhưng những người đã từng ngồi cạnh nhau trong những ngày khó khăn nhất của nghề, đôi khi lại trở thành những ký ức chúng ta mang theo rất lâu.
Cảm ơn những người đồng nghiệp đã từng và đang đi cùng tôi. Vì giữa rất nhiều deadline và những con số tưởng như khô khan, chính các bạn đã làm cho hành trình nghề nghiệp này trở nên ấm áp hơn rất nhiều.
