Bản tin văn bản pháp luật

Hướng dẫn về hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội

I. Hợp đồng lao động (HĐLĐ)

1. Các loại hợp đồng lao động

Theo Bộ luật Lao động 2019 (Điều 20), hiện nay chỉ còn 02 loại HĐLĐ chính:

Loại hợp đồng Đặc điểm Thời hạn
Hợp đồng lao động xác định thời hạn Có thời hạn cụ thể, ghi rõ ngày bắt đầu và kết thúc. Tối đa 36 tháng
Hợp đồng lao động không xác định thời hạn Không ghi thời hạn hoặc thời điểm kết thúc hợp đồng. Không giới hạn

🔹 Lưu ý:

  • Hết hạn HĐLĐ xác định thời hạn, nếu tiếp tục làm việc quá 30 ngày mà không ký hợp đồng mới → Tự động chuyển thành HĐLĐ không xác định thời hạn (Điều 20.2 BLLĐ 2019).

  • Từ 2021, hợp đồng miệng chỉ áp dụng cho công việc tạm thời < 1 tháng.

2. Nội dung bắt buộc trong HĐLĐ

Theo Điều 21 – BLLĐ 2019, hợp đồng phải có các nội dung chủ yếu sau:

  1. Tên, địa chỉ người sử dụng lao động (NSDLĐ).

  2. Thông tin người lao động (NLĐ): họ tên, ngày sinh, số CCCD/CMND, nơi cư trú…

  3. Công việc và địa điểm làm việc.

  4. Thời hạn của HĐLĐ.

  5. Mức lương, phụ cấp, hình thức trả lương, thời hạn trả lương.

  6. Chế độ nâng lương, thưởng.

  7. Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi.

  8. Trang bị bảo hộ lao động (nếu có).

  9. Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề.

  10. Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.

  11. Điều khoản bảo mật, nếu có.

  12. Điều khoản chấm dứt, bồi thường (nếu có).

3. Nguyên tắc giao kết HĐLĐ

  • Tự nguyện, bình đẳng, thiện chí, hợp tác, trung thực (Điều 15 – BLLĐ 2019).

  • Bằng văn bản hoặc bằng hình thức điện tử (có chữ ký số hợp pháp).

  • Bằng lời nói chỉ áp dụng cho hợp đồng dưới 01 tháng.

4. Quy định về thử việc

  • Có thể thỏa thuận ghi trong HĐLĐ hoặc ký hợp đồng thử việc riêng.

  • Thời gian thử việc tối đa (Điều 25 – BLLĐ 2019):

Chức danh/công việc Thời gian tối đa
Vị trí quản lý, chuyên môn cao 180 ngày
Công việc cần trình độ cao đẳng trở lên 60 ngày
Công việc cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật 30 ngày
Công việc khác 06 ngày

📌 Trong thời gian thử việc, mức lương ít nhất bằng 85% lương chính thức.

5. Chấm dứt HĐLĐ

Các trường hợp chấm dứt HĐLĐ theo Điều 34 – BLLĐ 2019 gồm:

  • Hết hạn hợp đồng.

  • Hoàn thành công việc theo hợp đồng.

  • Hai bên thỏa thuận chấm dứt.

  • NLĐ bị kết án tù, tử hình hoặc bị cấm làm công việc.

  • NLĐ chết hoặc mất tích theo tuyên bố của tòa án.

  • NSDLĐ là cá nhân chết hoặc bị mất năng lực hành vi.

  • NLĐ hoặc NSDLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng theo luật.

  • NSDLĐ cho NLĐ nghỉ do thay đổi cơ cấu, lý do kinh tế hoặc sáp nhập, chia tách doanh nghiệp.

II. Bảo hiểm xã hội (BHXH)

1. Các loại BHXH

Theo Luật BHXH 2014, hiện có 02 loại chính:

Loại BHXH Đối tượng áp dụng Ghi chú
BHXH bắt buộc Người lao động ký HĐLĐ từ 01 tháng trở lên và NSDLĐ Doanh nghiệp bắt buộc tham gia
BHXH tự nguyện Cá nhân không thuộc diện bắt buộc Người tham gia tự đóng

2. Các khoản bảo hiểm bắt buộc doanh nghiệp phải đóng

Tỷ lệ đóng trên quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH (theo Nghị định 115/2015/NĐ-CP và Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH):

Loại bảo hiểm Doanh nghiệp đóng Người lao động đóng
BHXH (hưu trí, tử tuất, ốm đau, thai sản, TNLĐ-BNN) 17,5% 8%
Bảo hiểm y tế (BHYT) 3% 1,5%
Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) 1% 1%
Tổng cộng 21,5% 10,5%

💡 Ví dụ:
NLĐ có lương đóng BHXH là 10.000.000 VND →

  • DN đóng: 2.150.000 VND

  • NLĐ đóng: 1.050.000 VND

3. Hồ sơ tham gia BHXH

Khi doanh nghiệp mới thành lập hoặc NLĐ mới được tuyển dụng, cần chuẩn bị:

  • Tờ khai đơn vị tham gia, điều chỉnh BHXH, BHYT – Mẫu TK3-TS.

  • Danh sách lao động tham gia BHXH, BHYT, BHTN – Mẫu D02-TS.

  • Tờ khai tham gia BHXH của NLĐ – Mẫu TK1-TS.

  • Hợp đồng lao động của NLĐ.

📌 Lưu ý: Hồ sơ nộp qua cổng BHXH điện tử hoặc trực tiếp tại cơ quan BHXH.

4. Quy trình thực hiện hàng tháng

  1. Hàng tháng, DN trích 21,5% + 10,5% tổng quỹ lương đóng BHXH.

  2. Lập bảng thanh toán lương kèm chứng từ nộp BHXH.

  3. Nộp tiền qua tài khoản Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng được ủy quyền.

  4. Nộp báo cáo tăng/giảm lao động nếu có thay đổi (Mẫu D02-TS).

5. Chế tài khi không đóng BHXH

  • Phạt hành chính: Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP, mức phạt có thể từ 1.000.000 – 75.000.000 VND tùy hành vi.

  • Truy thu số tiền BHXH chưa đóng cộng tiền lãi chậm đóng.

  • Truy cứu hình sự: Nếu gian lận, trốn đóng từ 50.000.000 VND trở lên hoặc gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 216 – Bộ luật Hình sự 2015).

III. Mối liên hệ giữa HĐLĐ và BHXH

  • Hợp đồng lao động là căn cứ pháp lý để tham gia BHXH.

  • Nếu NLĐ ký HĐLĐ ≥ 01 tháng, DN bắt buộc phải đóng BHXH.

  • Thông tin trên HĐLĐ phải thống nhất với thông tin tham gia BHXH:

    • Họ tên, ngày sinh, chức danh, mức lương, phụ cấp.

IV. Một số lưu ý quan trọng

  1. HĐLĐ phải ký trước khi NLĐ bắt đầu làm việc.

  2. Mức lương đóng BHXH:

    • Không thấp hơn mức lương tối thiểu vùng theo Nghị định 38/2022/NĐ-CP.

    • Bao gồm phụ cấp lương và các khoản bổ sung cố định.

  3. Doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ:

    • Hợp đồng lao động.

    • Hồ sơ BHXH.

    • Bảng lương và chứng từ liên quan.

  4. BHXH, BHYT và BHTN là quyền lợi bắt buộc của NLĐ.

  5. Khi chấm dứt HĐLĐ, DN phải chốt sổ BHXH và trả lại cho NLĐ.